نویسنده: امیر جواهری لنگرودی
چکیده: تجمع بیش از پنج هزار نفر از کارگران پیمانکاری پارس جنوبی در ۱۸ آذر ۱۴۰۴، یکی از بزرگترین و کمسابقهترین اعتراضات کارگری در تاریخ صنعت نفت ایران طی پنج دههی گذشته بهشمار میآید. این حرکت اعتراضی، که پس از ۱۸ هفته پیگیری مستمر و در شرایط امنیتی سنگین شکل گرفت، نهتنها بیانگر انباشت عمیق نارضایتیهای معیشتی و شغلی کارگران است، بلکه نمونهای روشن از دگرگونی شیوههای سازماندهی اعتراضات کارگری در ایران معاصر را نیز نشان میدهد.
محور اصلی اهمیت این تجمع، چگونگی سازماندهی آن در غیاب تشکلهای رسمی و در شرایط سرکوب ساختاری است. در منطقهای همچون عسلویه که یک فضای صنعتی متمرکز بهشمار میآید، کارگران بهواسطهی زیست و کار مشترک در خوابگاهها، کمپها، سرویسهای رفتوآمد و محیطهای کاری فشرده، از شبکهای طبیعی از ارتباطات روزمره برخوردارند. این پیوندهای چهرهبهچهره و مستمر، بستر اجتماعی لازم برای شکلگیری نوعی سازماندهی غیررسمی، افقی و شبکهای را فراهم کرده است.
در شرایطی که تشکلهای سندیکایی و اتحادیهای یا سرکوب شدهاند یا تحت نظارت شدید قرار دارند و رهبران شناختهشدهی آنها بهسرعت حذف میشوند، کارگران بهطور آگاهانه از الگوهای کلاسیک سازماندهی فاصله گرفتهاند. سازماندهی شبکهای، بهدلیل غیرمتمرکز بودن، فقدان رهبری ثابت و پراکندگی نقشها، امکان شناسایی و سرکوب را برای نهادهای امنیتی دشوار میسازد. در این مدل، پیامها از مسیرهای متعدد منتقل میشوند و حذف یک یا چند حلقه، کل شبکه را از کار نمیاندازد.
نقش پیامرسانهایی چون تلگرام، واتساپ و اینستاگرام در این فرایند تعیینکننده بوده است. تجربهی کارگران نشان داده که یک فراخوان یا پیام صوتی میتواند در زمانی کوتاه به هزاران نفر برسد و نوعی هماهنگی سریع و گسترده ایجاد کند؛ قابلیتی که از کنترل مستقیم حکومت خارج است. این شبکهسازی، محدود به کارگران پارس جنوبی نمانده و امکان پیوند مطالبات آنان را با دیگر بخشهای جنبش کارگری و اجتماعی، از معلمان و پرستاران تا بازنشستگان، فراهم کرده است.
در نهایت، سازماندهی شبکهای را میتوان پاسخ طبیعی طبقهی کارگر به سرکوب ساختاری دانست؛ مدلی متکی بر اعتماد در هستههای کوچک، انتقال تجربهی اعتصابات گذشته، خلق دانش جمعی و تبدیل مطالبات محلی به خواستههای سراسری. تجمع پارس جنوبی نشان داد که این شیوه نهتنها امکان بقا در شرایط امنیتی را دارد، بلکه میتواند به کنشی خیابانی، متحد و اثرگذار بدل شود و صدای مطالبات انباشتهی کارگران را به سطح ملی ارتقا دهد.
منبع : https://www.andishe.nu/karegari/maghalat/2025/12/13/Yaddasht_Kargiran_ParsJonobe_Azar_1404_AmiR.pdf